Russian~Tsar Hydrogen Bomb Explosion
Hidrojen bombası
idrojen bombası ya da Teller-Ulam dizaynı, megatonlar ile ifade edilen yıkıcı etkiye sahip bir nükleer silah dizaynı sonucu tarih boyunca elde edilen çeşitli ürünlerin ortak adıdır. Kontrolsüz termonükleer enerji ile çok kuvvetli bir yıkıma yol açar. Macar asıllı fizikçi Edward Teller ile Polonya asıllı matematikçi Stanisław Ulam tarafından 1951 yılında ortak çalışma ile keşfedildi.
Hidrojen bombasında patlama gücü, hidrojen atomlarının birleşerek helyum atomlarına dönüştüğü termonükleer tepkime ile ortaya çıkar. Hidrojen bombasının patlaması bir çekirdek kaynaşması ya da birleşmesidir (füzyon). Oysa atom bombasınınki bir çekirdek bölünmesidir (fisyon).
Füzyon reaksiyonunu başlatmak için gerekli ateşleme, sıcaklık küçük bir atom bombasını patlatmak suretiyle sağlanır. Ancak reaksiyon çok kısa bir sürede olduğundan, bomba maddesi buharlaştığı için toplam maddenin yalnızca bir kısmı füzyona uğrar. Füzyona uğrayan madde bir uranyum kılıfı içine alınacak olursa, bu iki bakımdan yarar sağlar:
Uranyumun ağır bir metal olması ve buharlaşma sıcaklığının çok yüksek olması termonükleer enerjinin daha uzun sürmesini sağlar.
Füzyondan meydana gelen nötronlar uranyumun fisyonuna sebep olacağından patlamadan açığa çıkacak enerji daha da artmış olur.
Küçük atom bombalarına ihtiyaç duyan hidrojen bombalarına temiz, büyük atom bombalarına ihtiyaç duyanlara ise kirli bomba denir.
Termonükleer reaksiyonlar için gerekli ısının kimyasal patlayıcı maddeler ile sağlanması düşünülmüştür. Bu durumda deklanşör görevini gören atom bombasına gerek kalmayacak ve radyoaktivitesi de ortadan kalkmış olacaktır.
Termonükleer ürünlerden hiçbiri radyoaktif değildir. Sadece trityum zayıf bir radyoaktivite gösterir. O halde hidrojen bombasının radyoaktif etkisi yoktur, ancak bu bombayı ateşlemek için kullanılan atom bombasından gelen etki vardır. Oldukça küçük deklanşör atom bombaları kullanan hidrojen bombalarında..
Tarihçe
Amerikan denemeleri
İlk kez 1941 yılında daha küçük bir fizyon bombası ile daha büyük bir füzyon bombasının aktive edilmesi fikri Enrico Fermi tarafından okul arkadaşı olan Edward Teller' a açıldı. Böylece Manhattan Projesi ortaya çıkmaya başladı. 1951'de küçük ölçüdeki ilk deneme yapıldı. ABD, 1 kasım 1952'de Nagasaki'ye atılan atom bombasından 450 kat güçlü olan ve 10,4 megatonluk ölçüde bir patlamaya yol açan ilk hidrojen bombasını geliştirdi ve denedi. İkinci hidrojen bombası 1954 yılında Büyük Okyanus’taki Marshall Adaları’na atılarak ABD tarafından denenmiştir. Atılan bomba 15 megatonluk yıkım ile Hiroşima ve Nagasaki'ye atılan atom bombalarının yaklaşık 800 katı gücündeydi. Bu deneme Birleşik Devletlerin en büyük nükleer silah denemesi olarak tarihteki yerini aldı. Ardındaki süreçte bombanın gemi ve denizaltılara daha küçük çaplarda modifiye edilmesi çalışamlarına ağırlık verildi.
Sovyet denemeleri
Sovyetler Birliği Andrei Sakharov ve Vitaly Ginzburg tarafından geliştirilen ilk füzyon denemesini henüz bir fizyon denemesi yapmamışken 1949 yılında keşfetti. 1953 yılında yaptıkları ilk denemede 400 kilotonluk bir patlamaya yol açtılar. Bu gücün sadece % 15 - 20 'si füzyon sonucu açığa çıktı. Daha sonra lityum deuteride'in nötronlarca bombardımana tutulması ile tritiyum ortaya çıkışı fikri geliştirildi. 30 Ekim 1961 tarihinde, saatler Greenwich saati ile 8.30'u gösterirken Sovyet Rusya, Kuzey Kutbu'nun ücra bir adasında 50 megatonluk bir hidrojen bombası denemesinde bulunmuştur. Bu bomba Hiroşima'ya atılan atom bombasından yaklaşık olarak 2500 kat daha güçlüydü. Yarattığı alev topu 965 km'den görülebilmiştir. Patlama anında oluşan şok dalgası Dünya çevresini 3 kez dolaşmıştır. Bu bomba insanlık tarihinde yapılan bombaların en güçlüsüydü.
İngiliz denemeleri
1954 yılında başlayan çalışmalar 1957 yılında Grapple Operasyonu kapsamında yapılan deneme ile ilk ürününü verdiyse de sadece 300 kilotonluk bir füzyon patlaması gerçekleştirilebildi. İkinci denemede ise 700 kilotonluk bir patlama gerçekleştirildi. 1957 sonu ve 1958 başlarında yapılan iki denemede sırasıyla 1,8 ve 3 megatonluk patlamalar meydan getirildi.
[değiştir]
Diğer ülkeler
Çin, Fransa ve Hindistan bu konuda çeşitli çalışmalar yapıp çeşitli ölçülerde başarılı denemeler yaptılar. İsrail, Pakistan ve Kuzey Kore ise çalışmalar yapsa da henüz başarılı denemeler yapamamıştır.
